Wybicki w Margoninie PDF Drukuj Email

W sobotę 17 października minęła 236 rocznica pierwszego ślubu Jozefa Wybickiego. W kaplicy margonińskiego pałacu Skórzewskich przyszły twórca Polskiego Hymnu Narodowego poślubił Kunegundę Drweską,

Jego wybranka urodziła się we wrześniu 1730 r., a jej rodzicami byli Tadeusz Drwęski herbu “Gozdawa" i Marianna ze Skórzewskich herbu "Drogosław" - siostra właściciela Margonina generała Franciszka Skórzewskiego.

Pałac w Margoninie, litografia Leo Alberta z1854 r . Zbiory prywatne.
Józef Rufin Wybicki urodził się 29 września 1747 r. w Będominie koło Kościerzyny w rodzinie Piotra herbu "Rogala" i Konstancji z Lniskich. Ukończył kolegium jezuickie w Starych Szkotach pod Gdańskiem, mimo iż został z niego usunięty za wszczęcie buntu przeciw słabemu poziomowi i złym metodom nauczania. W 1762 r. rozpoczyna praktykę w kancelarii Rocha Płacheckiego w Sądzie Grodzkim w Skarszewach. Jako siedemnastolatek uczestniczy w Warszawie w elekcji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Praktykę adwokacką odbywa w Poznaniu, Bydgoszczy i w Trybunale Koronnym w Warszawie. Na sejmiku generalnym w Grudziądzu 7 września 1767 r. zostaje wybrany posłem okręgu kościerskiego. Rozpoczyna karierę polityczną. Podczas obrad sejmu 27 lutego 1768 r. wygłosił słynny protest przeciwko mieszaniu się Rosji w wewnętrzne sprawy Polski. Przystępuje do Konfederacji Barskiej, gdzie mianowany zostaje pułkownikiem i konsyliarzem generalnym. Konfederaci zlecają mu misje dyplomatyczne do Wiednia, Paryża i Berlina.

Od tego momentu datują się jego związki z Margoninem. Zaprzyjaźnił się z właścicielem miasta gen. FranciszkiemJózef Wybicki wg Marcello Bacciarellego. Archiwum. Skórzewskim. Żona generała Marianna z Ciecierskich utrzymywała dobre stosunki z dworem pruskim. Pomogła mu uzyskać 19 września 1768 r. audiencję u króla Fryderyka II, lecz ten odmówił oficjalnego poparcia konfederacji. W Berlinie poznał Kunegundę Drwęcą, siostrzenicę gen. Skórzewskiego. Spotkał się z nią kilkakrotnie darząc głębokim uczuciem, które zostało odwzajemnione. W 1770 r. wziął udział w walkach konfederatów z oddziałami rosyjskimi pod Nakłem i Kcynią, gdzie wykazał niebywałą odwagę. Porażka pod Kcynią zmusiła go do wyjazdu z kraju. W Holandii na uniwersytecie w Lejdzie studiował prawo. Po pierwszym rozbiorze Polski wrócił do kraju i zajął się majątkiem w Bedominie. Wykorzystując doświadczenia nabyte w Holandii przeprowadził meliorację swoich gruntów. W kwietniu 1773 r. poprosił generała o rękę jego siostrzenicy. Ślub odbył się 17 października 1773 r. w kaplicy pałacowej w Margoninie. Udzielił go kanonik honorowy warszawski ksiądz Stanisław Rayski proboszcz z Żonia koło Margonina, a świadkami byli towarzysze Wybickiego: Józef Breza i Konstanty Ulatowski. Młoda para po ślubie opuściła Margonin i zamieszkała najpierw w Niechanowie koło Gniezna, potem w Choryni koło Kościana, a następnie w Będominie na Pomorzu, rodzinnej posiadłości Wybickich. Będąc w odmiennym stanie Kunegunda Wybicka wraz z mężem przeniosła się do Margonina. Zmarła tuż przed połogiem 17 sierpnia 1775 r. w Margońskiej Wsi, mając niespełna 45 lat. Została uroczyście pochowana w kaplicy rodowej Kościoła Bernardynów w Gołańczy.

Po śmierci żony przeniósł się do Poznania, gdzie otrzymał stanowisko podwojewody poznańskiego. W 1776 r. Sejm powołuje go w skład komisji kodyfikacyjnej dla opracowania kodeksu praw sądowych. Brał udział w pracach Komisji Edukacji Narodowej, wizytując szkoły w okręgu wileńskim. Od króla otrzymał godność szambelana i uczestniczył w słynnych obiadach czwartkowych. W 1780 r. ożenił się powtórnie z Esterą Wierusz Kowalską z Wełny pod Rogoźnem. Kupił wieś Manieczki pod Śremem, gdzie urodziły się jego dzieci. W okresie Sejmu Czteroletniego był pełnomocnikiem miast wielkopolskich i uczestniczył w uchwalaniu Konstytucji 3 Maja. Po drugim rozbiorze Polski zamieszkał w Warszawie. Wziął udział w Insurekcji Kościuszkowskiej, został członkiem jej władz i pełnomocnikiem przy dywizji gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Odtąd, aż do śmierci, ściśle ze sobą współpracowali i stali się przyjaciółmi. Naczelnik Tadeusz Kościuszko przekazał mu złote obrączki z napisem Ojczyzna swemu obrońcy i upoważnił do wręczania w jego imieniu szczególnie zasłużonym dla powstania. Od Kościuszki otrzymał także nominacje generalską. Z dywizją Dąbrowskiego uczestniczył w walkach w Wielkopolsce i na Pomorzu. W wyzwolonej Bydgoszczy organizował polską administrację. Sam na czele szwadronu kawalerii wyzwolił Świecie nad Wisłą. Klęska powstania i kara śmierci wydana przez sąd pruski w Poznaniu zmusiła go do emigracji. W Paryżu spotyka się z ministrami Delacroix i Petit zabiegając o utworzenie polskiego wojska. Dzięki jego staraniom do Paryża przyjeżdża gen. Dąbrowski. W porozumieniu z Napoleonem i w oparciu o umowę z rządem Republiki Lombardzkiej w styczniu 1797 r. Dąbrowski tworzy Legiony Polskie, a Wybicki obejmuje funkcję pełnomocnika przy rządzie lombardzkim. Między 16 a 19 lipca 1797 r. pisze Pieśń Legionów Polskich we Włoszech. Melodię do niej zaczerpnął ze skocznego mazurka podlaskiego. Pieśń nazwana później Mazurkiem Dąbrowskiego stała się polskim hymnem narodowym.

Gen. Franciszek Skórzewski, obraz Fabiana Sarneckiego z 1840 r. MHE Chojnice. W poselstwie pruskim w Paryżu uzyskał amnestię i w 1802 r. zamieszkał we Wrocławiu. Zajął się wychowywaniem i kształceniem synów. Odbył z nimi wiele podróży po Śląsku i Saksonii. Kląska Prus w wojnie z Francją powoduje, że Wybicki i Dąbrowski rozpoczynają w 1806 r. przygotowania do powstania narodowego. Niedługo potem większość poznańskiego i kaliskiego zostaje wyzwolona przez powstańców, co otwiera Francuzom drogę do Warszawy. Wybicki tworzy w departamencie poznańskim polską administrację, sądownictwo oraz nowe jednostki wojskowe. Bierze na siebie ogromny ciężar zdobycia i zmagazynowania żywności dla 130 tys. armii francuskiej. Wchodzi w skład siedmioosobowej Komisji Rządzącej Księstwa Warszawskiego. Cesarz Napoleon dekoruje go Złotym Oficerskim Orderu Narodowego Legii Honorowej, a Książe Warszawski Fryderyk August Orderem Orła Białego. Otrzymuje też tytuł senatora - wojewody. Po klęsce Napoleona i Kongresie Wiedeńskim zostaje prezesem Delegacji Administracyjnej Królestwa Polskiego, a następnie prezesem Sądu Najwyższego. We wrześniu 1820 r. jako najstarszy wiekiem senator otwiera uroczyste posiedzenie sejmu, na którym przewodniczy pracom Komisji Prawodawstwa. Umiera 10 marca 1822 r. w Manieczkach i pochowany zostaje w Brodnicy koło Śremu.

Będąc politykiem, prawnikiem, ekonomistą, żołnierzem był też prozaikiem, poetą i dramatopisarzem. Napisał m.in. broszury "Myśli polityczne o wolności cywilnej", "Rozmowa między szlachcicem polskim, Szwajcarem i Żydem w Gdańsku", tragedię "Zygmunt August", komedie "Kulig", "Kmiotek", "Polka", "Jarmark albo szlachcic mieszczaninem", oraz pracę "Początki geografii politycznej". Od 1805 r. należał do Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Pozostawił po sobie pamiętniki, które po raz pierwszy ukazały się drukiem w Poznaniu w 1840 r. W wolnej Polsce 11 października 1923 r. żołnierze Wojska Polskiego przewieźli trumnę z jego prochami do Poznania. Umieszczono ją w podziemiach kościoła św. Wojciecha obok innych wybitnych Wielkopolan.

W Wełnie koło Rogoźna 11 września 1780 r. poślubił Esterę Wierusz Kowalską, córkę Tomasza i Konstancji z Kołaczkowskich. Miał z nią troje dzieci: córkę Teresę (1782) i synów Łukasza Aleksandra (1785 - kpt. Gwardii Cesarskiej zmarł z ran odniesionych w bitwie pod Wagram) oraz Józefa Ksawerego (1787).

Waldemar L. Janiszewski